Powrót - ekonometria

Metody prognozowania, czyli takie metody, które służą do wnioskowania o przyszłości na ogół na podstawie prawidłowości zaobserwowanych w przeszłości.

Metody prognozowania

Metody matematyczno-statystyczne Metody nie matematyczne

Metody bazujące Metody bazujące metody ankietowe

na modelach na modelach metody ekspertyz

deterministycznych ekonometrycznych metody intuicyjne

metody heurystyczne

metody analogowe

modele jednorównaniowe modele wielorównaniowe

modele opisowe modele proste

modele trendu modele rekurencyjne

modele sezonowości modele o równaniach

modele autoregresji współzależnych

(tzw. modele struktury)

modele arima

modele adaptacyjne

modele przyczynowo - skutkowe

modele zgodne

Aby prognozować należy dysponować modelem o charakterze dynamicznym, czyli takim modelem, który opisuje zależności procesów ekonomicznych w czasie.

Y_t = α₁x_1t + α₂x_2t + α₀ + η_t

Y_t = α₁x_1t + α₂t + α₀ + η_t

Y - zmienna losowa

y_i - realizacje zmiennej losowej w konkretnej próbie

Uogólnieniem zmiennej losowej jest pojęcie procesu stochastycznego. Proces stochastyczny jest to losowa funkcja nielosowego argumentu t; jest to ciąg zmiennych losowych w kolejnych momentach czasu.

Przykład procesu stochastycznego: produkcja przemysłowa w pewnym kraju w kolejnych latach; stopa bezrobocia w kolejnych miesiącach; inflacja w kolejnych miesiącach; notowania kursów walutowych, akcji na kolejnych sesjach giełdowych (w kolejnych dniach).

Proces stochastyczny nie ma początku ani końca.

Y_t = .............., Y₁, Y₂, .................

Realizacją procesu stochastycznego jest szereg czasowy, czyli zbiór par {y_t; t} takich, że kolejnym wartościom t zostały przyporządkowane odpowiadające im wartości y_t.

Przykład szeregu: zaobserwowane wartości produkcji przemysłowej w latach 1990-2000 w Polsce; zaobserwowane wartości stopy bezrobocia w Polsce w latach 1995-1999 w miesiącach; zaobserwowane wartości inflacji (wskaźnik cen dóbr i usług konsumpcyjnych) w latach 1995-1999 w miesiącach; notowania kursów walutowych w Polsce na sesjach roku 2000.

y_t przeszłość przyszłość

t

1 n n+1, n+2, ......, n+h

Do opisów stosuje się charakterystyki procesu stochastycznego. Charakterystyki:

· wartość średnia procesu

E(Y_t) = m_t

· wariancja procesu

D²(Y_t) = E(Y_t - m_t)²

· funkcja kowariancyjna

k(t,s) = k(τ) = E[(Y_t - m_t) (Y_s - m_s)]

t,s - kolejne momenty

τ = t - s

· funkcja autokorelacji

D²(Y_t) = k(0)

· funkcja gęstości spektralnej

informuje jakie składniki mają największy udział w wariancji procesu.

Znając charakterystyki można dokonać podziału procesów na: procesy stacjonarne i procesy niestacjonarne.

Procesy są stacjonarne jeżeli spełniają warunki:

· wartość oczekiwana jest stała

E(Y_t) = m_t = const

· wariancja procesu jest stała i skończona

D²(Y_t) = V² ∙ const

· funkcja kowariancyjna

K(τ) = E(Y_t - m_t)(Y_s - m_s) → zależy tylko od odstępu τ = t-s

Dla t = s - mamy wariancję

Dla t ≠ s - mamy funkcję kowariancyjną (wyraża zależność okresu dla różnego odstępu)

Nie jest funkcją czasu ale odstępu

y_t

→ stała wartość średnia

t

y_t

→ zmienna wartość średniej

t

y_t

→ odchylenia stałe

t

proces o stałej średniej proces o niestałej średniej

i stałej wariancji i stałej wariancji

proces o stałej średniej proces o niestałej średniej

i niestałej wariancji i niestałej wariancji

Z procesami niestacjonarnymi mamy do czynienia wtedy, gdy co najmniej jeden z tych warunków (stacjonarności) jest nie spełniony. W związku z tym można mówić o trzech typach niestacjonarności:

· w średniej procesu

· w wariancji procesu

· w funkcji kowariancyjnej procesu (wariancji i średniej).

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELU EKONOMETRYCZNEGO

Żeby móc prognozować trzeba zbudować model ekonometryczny. Mamy pięć etapów budowy modelu:

· specyfikacja modelu, który obejmuje określenie zmiennych objaśnianych i objaśniających oraz postaci analitycznej modelu (model liniowy o nieliniowy);

· zbieranie informacji statystycznych;

· estymacja modelu, czyli szacowanie parametrów modelu ekonometrycznego;

· weryfikacja modelu;

· wykorzystanie modelu do prognozowania

- musi mieć istotne parametry;

- musi mieć odpowiednio wysoki stopień dopasowania modelu (dopasowanie modelu do danych empirycznych);

- nie występuje autokorelacja składnika losowego, a wariancja jest stała;

- parametry modelu mają sezonową interpretację ekonomiczną.

Podstawowe założenia teorii predykcji:

· znany jest oszacowany model ekonometryczny wyjaśniający kształtowanie się zmiennej, dla której budujemy prognozę;

· struktura opisywanych przez model zjawisk jest stabilna w czasie (nie zmienia się postać analityczna modelu, nie występują zmiany parametrów strukturalnych modelu oraz struktura powiązań przyczynowych jest stała w czasie → nie zmieni się zestaw przyczyn);

· znane są wartości zmiennych objaśniających w okresie prognozowanym;

· rozkład składnika losowego nie ulega zmianom w czasie (jest stały);

· dopuszczalna jest ekstrapolacja modelu poza obszar zmienności zmiennych objaśniających obserwowanych w próbie

`x ± S(x) - obszar zmienności

jeżeli zmienne objaśniające przekraczają ten obszar to mamy do czynienia z modelem trendu.

Zasady predykcji jest to reguła pozwalająca na wyznaczenie najlepszego w danych warunkach przybliżenia przyszłej realizacji zmiennej prognozowanej. Zasada predykcji określa sposób postępowania do budowy prognozy na podstawie modelu ekonometrycznego. Mamy dwie zasady predykcji: zasadę predykcji nieobciążonej oraz zasadę predykcji według największego prawdopodobieństwa.

Zasada predykcji nieobciążone polega na tym, że prognozę wyznacza się na poziomie wartości oczekiwanej zmiennej prognozowanej w okresie prognozowanym T.

t - dotyczy okresu próby

T - dotyczy okresu poza próbą (T = n+1, n+2, ..., n+h)

E(η_T) = 0

Tę zasadę stosuje się gdy proces predykcji jest powtarzalny, ponieważ wtedy popełniane błędy dodatnie i ujemne równoważą się tak, że proces predykcji ani nie zawyża ani nie zaniża przyszłych realizacji zmiennej prognozowanej.

Zasada predykcji według największego prawdopodobieństwa polega na wyznaczeniu prognozy na poziomie równym modalnej (dominancie) rozkładu zmiennej prognozowanej.

y_Tp = M_T(Y)

Trzeba znać rozkład zmiennej prognozowanej i wtedy, gdy mamy do czynienia ze zmienna skokową to prognozą jest taka wartość zmiennej, której odpowiada największe prawdopodobieństwo realizacji w okresie T. Jeżeli zmienna jest ciągła to prognoza jest taka wartość zmiennej, której odpowiada maksimum funkcji gęstości prawdopodobieństwa.

Obie zasady dają te same wyniki (prognozy), gdy rozkład zmiennej prognozowanej jest co najmniej symetryczny.

Niezależnie od zasady, którą przyjmiemy można mówić o dwóch rodzajach predykcji:

· punktowej

Polega na wyznaczeniu konkretnej wartości prognozy.

· przedziałowej

Polega na wyznaczeniu pewnego przedziału liczbowego, któremu można przypisać odpowiednio wysokie prawdopodobieństwo, że rzeczywista realizacja zmiennej prognozowanej znajdzie się w tym przedziale.

P{y_Tp Î I_p} = 1 - α

Aby wyznaczyć prognozę przedziałową trzeba znać rozkład zmiennej prognozowanej. Czyni się założenie, że rozkład zmiennej prognozowanej jest normalny.

W przypadku predykcji przedziałowej bierze się pod uwagę dwie rzeczy:

· z góry przyjęte prawdopodobieństwo 1-α

· długość przedziału liczbowego I_p.

Zależność między długością przedziału a wysokością prawdopodobieństwa jest odwrotna. Sytuację najbardziej korzystną mamy wtedy, gdy dla ustalonej długości przedziału mamy wyższe prawdopodobieństwo 1-α lub dla ustalonego prawdopodobieństwa 1-α przedział I_p jest krótszy.

Mierniki dokładności predykcji:

· ex ante

Mierniki ex ante to mierniki, które podają spodziewany rząd odchyleń rzeczywistych realizacji zmiennej prognozowanej od prognoz; mierniki te oblicza się przed realizacją.

· ex post

Mierniki ex post podają wielkość rzeczywistego odchylenia wartości zmiennych prognozowanych od prognoz; mierniki te oblicza się po zrealizowaniu.

Estymacja Predykcja

populacja generalna → parametr α populacja generalna→zmienna prognozowana Y_T

↓ ↓

próba → estymator próba → predyktor y_Tp (wzór na obliczenie przybliżenia zmiennej prognozowanej w przyszłym okresie)

↓ ↓

ocena parametru prognoza ŷ_Tp

Jeżeli prognoza jest liczona na poziomie wartości zmiennej prognozowanej to mamy tzw. predyktor (pewien wzór na wyznaczenie prognozy). Predyktor Φ_T[ƒ(y_t; x_j; η)] określony w przestrzeni wszystkich modeli ekonometrycznych wyjaśniających kształtowanie się zmiennej prognozowanej.

Błąd predyktora jest zmienną losową

D = Y_T = y_Tp

Można mówić o momentach:

· zwykłych (średnia)

E(D) = E(Y_t - y_Tp) = E[Y_T - E(Y_T)] = 0

Jeżeli mamy do czynienia z tzw. predykcją nieobciążoną.

Jeżeli E(D) ≠ 0 to mówimy o obciążeniu predykcji.

· centralnych (wariancja)

var (D) = E(Y_T - y_Tp)² = E[Y_T - E(Y_T)]²

D²(a_i) - wariancja estymatorów modelu stanowiącego podstawę prognozowania

cov(a_i, a_j) - kowariancje estymatorów modelu stanowiącego podstawę prognozowania

x_iT, x_jT - wartości zmiennych objaśniających w okresie prognozowanym

σ_T² - wariancja składnika losowego

σ_T² ≈ S²(u)

Wartość wariancji predykcji zależy od trzech wartości:

· wariancji i kowariancji estymatorów parametrów strukturalnych modelu prognostycznego;

· wartości zmiennych objaśniających w okresie prognozowanym;

· wariancji składnika losowego.

X_T - wektor wartości zmiennych objaśniających w okresie prognozowanym; postać zależy od hipotezy modelowej

V_T - średni błąd predykcji ex ante

Interpretacja: W długim ciągu prognoz wartości realizacji zmiennej prognozowanej będą się różniły od prognoz średnio o ± V_T.

Dopuszczalność prognoz

Średni błąd predykcji jest miarą bezwzględną mianowaną, z tego też względu trudno jest ocenić rząd wielkości tego błędu. Dlatego oblicza się względny błąd predykcji ex ante

(wyrażony w %)

Interpretacja: Średni błąd predykcji (V_T) stanowi określony procent prognozy.

Aby ocenić dopuszczalność porównujemy V_T^* i V_T

Prognoza będzie dopuszczalna jeżeli V_T^* ≤ V_g^* (5% - 10%)

Jeżeli V_T^* > V_g^* to prognoza jest niedopuszczalna

Miernik dokładności ex post, tzw. błąd prognozy (δ_T = y_T - y_Tp) to różnica między realizacją a prognozą. Jeżeli:

δ_T > 0 to prognoza była niedoszacowana

δ_T < 0 to prognoza była przeszacowana

Względny błąd ex post informuje jaki % realizacji stanowi błąd prognozy. Na podstawie tego błędu ocenia się tzw. trafność prognozy. Jeżeli:

(5% - 10%) → prognozy są trafne

→ prognozy są nietrafne (przekroczyły dopuszczalny próg)

Na podstawie błędów ex ante można obliczyć średni błąd prognozy dla ciągu wyznaczonych prognoz (całego prognozowanego okresu)

Interpretacja: Błąd ten mierzy o ile średnio odchylają się realizacje zmiennej prognozowanej od ich prognoz.

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELI TRENDU

Składnikowe ujęcie procesu stochastycznego

Y_t = P_t +S_t + η_t

P_t - składnik trendu (trendowy); opisuje zasadniczy kierunek rozwoju zjawiska w czasie;

S_t - składnik sezonowy (wahania sezonowe); są to bardziej lub mniej regularne wahania powtarzające się w kolejnych okresach kalendarzowych; są to wahania o cyklu rocznym (np. skup warzyw, owoców, liczba turystów);

η_t - wahania przypadkowe (nieregularne)

P_t można opisać za pomocą wielomianowej funkcji zmiennej czasowej t.

r - stopień wielomianu trendu

r = 0 → P_t = α₀

r = 1 → trend liniowy P_t = α₀ + α₁t

r = 2 → trend kwadratowy P_t = α₀ + α₁t + α₂t²

r = 3 → trend trzeciego stopnia P_t = α₀ + α₁t + α₂t² + α₃t³ itd.

Badanie stopnia wielomiany trendu

Badanie stopnia wielomiany trendu posiada strukturę iteracyjną.

Krok 1 Szacuje się model trendu liniowego

Y_t = α₀ + α₁t + η_t

y_t = a₀ + a₁t + u_t

↓

H₀: α₁ = 0

H₁: α₁ ≠ 0

t₁ > t^* - nie ma podstaw do odrzucenia H₀ t₁ ≤ t^* - odrzucimy H₀ - parametr jest

- parametr jest nieistotny, czyli nie ma istotny, czyli istnieje trend co najmniej dla trendu - koniec postępowania r = 1 - przechodzimy do kroku 2

Krok 2 Szacuje się model trendu kwadratowego

Y_t = α₀ + α₁t + α₂t² + η_t

y_t = a₀ + a₁t + a₂t² + u_t

↓

H₀: α_j = 0 (j=1,2)

gdy nie ma podstaw do odrzucenia H₀ gdy odrzucimy H₀ - parametr jest istotny,

- parametr jest nieistotny, czyli nie ma czyli istnieje trend co najmniej dla r = 2

trendu - powrót do kroku 1, z tego wynika,

że r = 1 - koniec postępowania

badanie istotności spadku wariancji przy

przejściu z modelu liniowego do modelu trendu kwadratowego

↓

H₀: σ₁² = σ₂²

H₁: σ₁² > σ₂²

F > F_α,S1,s2 - odrzucamy H₀ o równości F < F_α,S1,s2 - nie ma podstaw do

wariancji w modelu trendu liniowego i odrzucenia H₀ o równości wariancji

kwadratowego, czyli r = 2 co najmniej w obu modelach, czyli nie nastąpił

- zbadać czy nie nastąpił istotny spadek istotny spadek wariancji przy przejściu

wariancji przy przejściu do modelu trendu od modelu trendu liniowego do modelu

stopnia trzeciego (krok 3) trendu kwadratowego - powrót do kroku 1

(r = 1)

Krok 3 Szacujemy model trendu trzeciego stopnia

Powtarzamy postępowanie z kroku 2. itd.

Prognozy dla trendu liniowego

t = 1, 2, ...., n T = n+1, n+2, ...., n+h

Hipoteza modelowa Y_t = α₀ + α₁t + η_t

Model ekonometryczny ŷ_t = a₀ + a₁t

Predyktor ŷ_Tp = a₀ + a₁T

Prognozy na h okresów naprzód

T = n + 1 ŷ_n+1,p = a₀ + a₁(n+1)

T = n + 2 ŷ_n+2,p = a₀ + a₁(n+2)

....

T = n + h ŷ_n+h,p = a₀ + a₁(n+h)

Tę prognozę uzupełnia się miernikami dokładności ex ante i ex post.

Prognozy dla modelu trendu kwadratowego

t = 1, 2, ..., n T = n+1, n+2, ..., n+h

Hipoteza modelowa Y_t = α₀ + α₁t + α₂t² + η_t

Model ekonometryczny ŷ_t = a₀ + a₁t + a₂t²

Predyktor ŷ_Tp = a₀ + a₁T + a₂T²

Prognozy na h okresów naprzód

T = n + 1 ŷ_n+1,p = a₀ + a₁(n+1) + a₂(n+1)²

T = n + 2 ŷ_n+2,p = a₀ + a₁(n+2) + a₂(n+2)²

....

T = n + h ŷ_n+h,p = a₀ + a₁(n+h) + a₂(n+h)²

Prognozy dla modelu trendu wielomianowego

t = 1, 2, ..., n T = n+1, n+2, ..., n+h

Hipoteza modelowa Y_t = α₀ + α₁t + α₂t² + ... + α_rt^r + η_t

Model ekonometryczny ŷ_t = a₀ + a₁t + a₂t² + ... + a_rt.^r

Predyktor ŷ_Tp = a₀ + a₁T + a₂T² + ... + a_rt.^r

Prognozy na h okresów naprzód

T = n + 1 ŷ_n+1,p = a₀ + a₁(n+1) + a₂(n+1)² + ... + a_r(n+1)^r

T = n + 2 ŷ_n+2,p = a₀ + a₁(n+2) + a₂(n+2)² + ... + a_r(n+2)^r

....

T = n + h ŷ_n+h,p = a₀ + a₁(n+h) + a₂(n+h)² + ... + a_r(n+h)^r

Interpretacja parametrów

Model trendu liniowego

α₁ - Z okresu na okres (w całym badanym okresie) poziom badanego zjawiska zwiększy się średnio o α₁ (jeżeli α₁ > 0), a zmniejszy się o α₁ (jeżeli α₁ < 0).

Przy modelach trendu wyższych stopni nie interpretujemy każdego parametru oddzielnie, kierunek jest zgodny z ...............

Model trendu potęgowego

P_t = α₀t^α1

y_t = α₀ t^α1 e^ηt

ln y_t = ln α₀ + α₁ ln t + η_t

α₁ - Wzrost zmiennej czasowej o 1% spowoduje przyrost badanego zjawiska y_t o α₁% (kiedy t rośnie ze 100% do 101%).

Model trendu wykładniczego

P_t = α₀ α₁^t

Y_t = α₀ α₁^t e^η

ln y_t = ln α₀ + t ln α₁ + η_t

α₁ - Wzrost zmiennej czasowej o jednostkę powoduje wzrost poziomu badanego zjawiska średnio o (α₁ - 1)100%.

Wybór między modelem potęgowym, wykładniczym i liniowym:

- interpretacja parametrów,

- istotność parametrów,

- stopień dopasowania,

- własności rozkładu składnika losowego, albo korelacja składnika losowego.

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELI SEZONOWOŚCI

Wahania sezonowe są to wahania powtarzające się w sposób regularny lub prawie regularny w kolejnych okresach kalendarzowych (np. zbiory płodów rolnych, skup mleka).

y_t

_t

Okres wahań wynosi rok - wahania o cyklu rocznym.

Podstawą wahań są podstawowe czynniki sezonowe:

· długość dnia i nocy,

· wielkość opadów,

· wysokość temperatury.

Pośrednie czynniki sezonowe są konsekwencją czynników podstawowych. Oprócz tych czynników występują czynniki związane z pewnymi ustaleniami, normami (np. związane z płatnościami).

Q_kt - zmienne zero - jedynkowe przyjmujące wartość 1 w danym podokresie cyklu i 0 w pozostałych

m - liczba podokresów w cyklu (liczba sezonów)

d_k - parametry mierzące efekt sezonowy w danym podokresie cyklu, informują o ile w danym podokresie cyklu średniobiorąc nastąpił wzrost (d_k > 0) lub spadek (d_k < 0) poziomu badanego zjawiska w stosunku do pewnej wielkości średniej

a = (x'x)^-1 x'y

m = 4

┌ Q_1t Q_2t Q_3t Q_4t┐∑Q_kt

│1 1 1 0 0 0│1

│1 2 0 1 0 0│1

│1 3 0 0 1 0│1

│1 4 0 0 0 1│1

X = │1 5 1 0 0 0│1

│1 6 0 1 0 0│1

│1 7 0 0 1 0│1

│1 8 0 0 0 1│1

│.. .. .. .. .. ..│..

│.. .. .. .. .. ..│..

│.. .. .. .. .. ..│..

└ ┘

Występuje zjawisko współliniowości (wyraz wolny jest wspołliniowy ze zmiennymi zero - jedynkowymi); macierz jest osobliwa i nie istnieje macierz odwrotna

│x'x│= 0

Korygujemy macierz X poprzez odjęcie od Q_kt - Q_mt = Q^*_kt (na ogół odejmujemy ostatnią zmienną)

┌ Q_1t^* Q_2t^* Q_3t^*┐

│1 1 1 0 0│

│1 2 0 1 0│

│1 3 0 0 1│

│1 4 -1 -1 -1│

X^* = │1 5 1 0 0│

│1 6 0 1 0│

│1 7 0 0 1│

│1 8 -1 -1 -1│

│.. .. .. .. ..│

│.. .. .. .. ..│

│.. .. .. .. ..│

└ ┘

a^* = (x^*' x^*)^-1 x^*y

Przeprowadzamy weryfikacją

(w ciągu roku)

Przeprowadzamy tutaj weryfikację poprzez zastosowanie wariancji resztowej, odchylenia standardowego, współczynników zbieżności i determinacji itp.

Badanie występowania wahań sezonowych

Wahania sezonowe występują, gdy przynajmniej jeden z parametrów d_k jest istotny statystycznie. Jeżeli żaden z parametrów d_k jest nieistotny statystycznie to oznacza, że nie występują wahania sezonowe; to z modelu usuwamy część dotyczącą wahań sezonowych.

Wskaźniki sezonowości d_k

a

I IV

II III

W I kwartale wzrost badanego zjawiska średnio o wartość d1 powyżej wielkości średniej (średniej kwartalnej jeżeli nie wystąpił trend lub w stosunku do średniej wyznaczonej przez trend liniowy).

Wahania sezonowe o zmiennej amplitudzie wahań

m = 4

┌ Q_1t Q_2t Q_3t Q_4t tQ_1t tQ_2t tQ_3t tQ_4t┐

│1 1 1 0 0 0 1 0 0 0│

│1 2 0 1 0 0 0 2 0 0│

│1 3 0 0 1 0 0 0 3 0│

│1 4 0 0 0 1 0 0 0 4│

X = │1 5 1 0 0 0 5 0 0 0│

│1 6 0 1 0 0 0 6 0 0│

│1 7 0 0 1 0 0 0 7 0│

│1 8 0 0 0 1 0 0 0 8│

│.. .. .. .. .. .. .. .. .. ..│

│.. .. .. .. .. .. .. .. .. ..│

└ ┘

Q^*_kt = Q_kt - Q_mt (tQ_kt)^* = tQ_kt – tQ_mt

┌ Q_1t^* Q_2t^* Q_3t^* tQ_1t^* tQ_2t^* tQ_3t^*┐

│1 1 1 0 0 1 0 0 │

│1 2 0 1 0 0 2 0 │

│1 3 0 0 1 0 0 3 │

│1 4 -1 -1 -1 -4 -4 -4│

X^* = │1 5 1 0 0 5 0 0 │

│1 6 0 1 0 0 6 0 │

│1 7 0 0 1 0 0 7 │

│1 8 -1 -1 -1 -8 -8 -8│

│.. .. .. .. .. .. .. .. │

│.. .. .. .. .. .. .. .. │

└ ┘

H₀: d_1k = 0 → czy są nieistotne statystycznie (k = 1, 2, ..., m)

Stosujemy test t-Studenta

odrzucamy H₀, tzn. występują istotne nie ma podstaw do odrzucenia H₀, tzn. że

wahania sezonowe o zmiennej wahania sezonowe o zmiennej amplitudzie

amplitudzie wahań wahań są nieistotne jeżeli wszystkie parametry

d_1k będą nieistotne to redukuje się model do

modelu o stałej amplitudzie wahań

Prognozowanie:

Hipoteza modelowa

Model ekonometryczny

Predyktor

Prognozy na h okresów naprzód:

t = 1, 2, ..., n T = n+1, n+2, ..., n+h

T = n + 1

T = n + 2

.....

T = n + h

Jak mamy wyznaczoną prognozę to możemy przejść do ustalania mierników dokładności prognoz ex ante oraz ex post.

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELI AUTOREGRESYJNYCH

Postać modelu autoregresyjnego rzędu q - AR(q):

Y_t = α₁Y_t-1 + α₂Y_t-2 + ... + α_qY_t-q + ε_t

Operator wielomianowych opóźnień - A(u)

u^sT_t = Y_t-s

(1 – α₁u – α₂u² – ... – u^qα_q)Y_t = ε_t

A(u) Y_t = ε_t

Ustalanie rzędu modelu autoregresyjnego:

· metoda od szczegółu do ogółu

Krok 1 oszacowanie modelu autoregresji rzędu I

q = 1

y_t = a₁y_t-1 + u_t

Chodzi o takie wybrania rzędu modeli autoregresyjnego, w którym parametry przy opóźnieniach są istotne statystycznie, a składnik losowy jest białym szumem. W tym celu przeprowadzamy test na istotność parametrów (test t-Studenta) oraz test na autokorelację składnika losowego (test DW).

H₀: α₁ = 0

nie ma podstaw do odrzucenia H₀, odrzucamy H₀, tzn. że parametr jest istotny

czyli parametr jest nie istotny statystycznie q = 1 – przechodzimy do

statystycznie, tzn. że rząd modelu kroku 2

q = 0 – koniec postępowania

H₀: ρ₁ = 0

DW ≥ d_u - nie ma podstaw do odrzucenia H₀, DW ≤ d_l - odrzucamy H₀, czyli

oznacza to, że składnik losowy jest białym występuje autokorelacja składnika

szumem q = 1 – przechodzimy do kroku 2 losowego, q > 1 – przechodzimy do kroku 2

Krok 2 szacujemy model autoregresji rzędy II

q = 2

y_t = a₁y_t-1 + a₂y_t-2 + u_t

H₀:α_j = 0 j = 1, 2

nie ma podstaw do odrzucenia H₀, odrzucamy H₀, q ≥ 2,

powracamy do kroku 1 przechodzimy do kroku 3

H₀: ρ₁ = 0

nie ma podstaw do odrzucenia H₀, odrzucamy H₀, q > 2

q = 2 – przechodzimy do kroku 3 - przechodzimy do kroku 3

Krok 3 szacujemy model autoregresji rzędu III

· metoda funkcji autokorelacji cząstkowej (jest to odpowiednik powyższej metody)

y_t = a₁y_t-1 + u_t

y_t = a₁y_t-1 + a₂y_t-2 + u_t

y_t = a₁y_t-1 + a₂y_t-2 + a₃y_t-3 + u_t

y_t = a₁y_t-1 + a₂y_t-2 + a₃y_t-3 + a₄y_t-4 + u_t

.....

┌ ┐ ┌ ┐

│a₁│ │φ₁₁│

│a₂│ │φ₂₂│

│a₃│ │φ₃₃│

│a₄│= φ_sτ (funkcja = │φ₄₄│

│...│ autokorelacji │.....│

│...│ cząstkowej) │.....│

│a_q│ │φ_qq│

└ ┘ └ ┘

φ_sτ - s-ty współczynnik autokorelacji rzędu τ (sτ = 1, 2, ..., q)

q - nie powinno przekraczać 20-30% szeregu obserwacji

Test Quenoulle'a na istotność współczynnika autokorelacji cząstkowej

H₀: φ_sτ = 0

oznacza, że jest istotny statystycznie

to odrzucamy H₀ o nieistotności współczynnika autokorelacji cząstkowej rzędu τ

to nie ma podstaw do odrzucenia H₀ o nieistotności współczynnika autokorelacji cząstkowej rzędu τ

· metoda od ogółu do szczegółu

PRZYKŁAD

q = 7 y_t-7

H₀: α₇ = 0

nie jest istotny, jest istotny,

q = 6 q = 7

AR(6)

H₀: α₆ = 0

nie jest istotny, jest istotny,

q = 5 q = 6

AR(5)

H₀: α₅ = 0

nie jest istotny, jest istotny,

q = 4 q = 5

itd.

Gdy AR(0) to mamy biały szum. Maksymalny rząd modelu nie powinien przekraczać 20-30% długości szeregu.

Prognozy dla modelu autoregresji rzędu q

Hipoteza modelowa Y_t = α₁Y_t-1 + α₂Y_t-2 + ... + α_qY_t-q + ε_t

Model ekonometryczny y_t = a₁ y_t-1 + a₂ y_t-2 + ... + a_q y_t-q + u_t

Predyktor y_Tp = a₁ y_T-1 + a₂ y_T-2 + ... + a_q y_T-q

Prognoza na h okresów w przód

t = 1, 2, ..., n T = n+1, n+2, ..., n+h

T = n + 1 y_n+1p = a₁ y_n + a₂ y_n-1 + ... + a_q y_n+1-q

y_n - ostatnia obserwowana wartość w szeregu

T = n + 2 y_n+2p = a₁ y_n+1,p + a₂ y_n + a₃ y_n-1 + ... + a_q y_n+2-q

......

T = n + h y_n+h,p = a₁ y_n+h-1,p + a₂ y_n+h-2,p + ... + a_q y_n+h-q,p

Do tych prognoz wylicza się błędy predykcji i prognozy tj. mierniki ex post i ex ante.

Y_t = P_t + S_t + η_t

AR (modele autoregresji - zamiast y wstawiamy η)

proces	r	St	AR (ρ)
Yt	1	+	2

Otrzymaliśmy model podstawowy badanego procesu lub model struktury tego procesu (model struktury trendowo - sezonowo - autoregresyjnej). Jest to model opisowy, nie podaje przyczyn kształtowania się y_t. Aby te przyczyny poznać trzeba przejść do budowy modelu przyczynowo - skutkowego.

Budowa modelu przyczynowo - skutkowego wykorzystującego informacje o strukturze wszystkich badanych procesów.

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELU ZGODNEGO

Model zgodny jest to model, w którym zachodzi zgodność struktury procesu objaśnianego (Y_t) z strukturą procesów objaśniających (X_it) oraz procesu resztowego (losowego).

Etapy budowy modelu zgodnego:

1) budowa modeli podstawowych dla wszystkich badanych okresów - budowa modeli trendu i sezonowości

Y_t = P_yt + S_yt + η_yt

X_it = P_xit + S_xit + η_xit i = 1, 2, ..., k

2) budowa modeli autoregresji

B(u) η_yt = ε_yt

A_i(u) η_xit = ε_xit

η_yt = Y_t -P_yt - S_yt

η_xit = X_it - P_xit - S_xit

3) budowa modelu dla biało szumowych składników badanych procesów

proces	R	AR (ρi)
Yt X1t X2t X3t	1 0 2 0	1 2 1 0

Modele struktury trendowo - autoregresyjne - PRZYKŁAD

Y_t = α₀ + α₁t + α₂Y_t-1 + ε_yt

X_1t = β₀ + β₁X_1t-1 + β₂X_1t-2 + ε_x1t

X_2t = γ₀ + γ₁t + γ₂t² + γ₃X_2t-1 + ε_x2t

X_3t = ε_x3t

ε_yt = ρ₁ε_x1t + ρ₂ε_x2t + ρ₃ε_x3t + ε_t

Y_t - α₀ - α₁t - α₂Y_t-1 = ρ₁(X_1t - β₀ - β₁X_1t-1 - β₂X_1t-2) + ρ₂(X_2t - γ₀ - γ₁t - γ₂t² - γ₃X_2t-1) + ρ₃X_3t + ε _t

Pełna wersja modelu zgodnego:

Y_t = δ₁Y_t-1 + δ₂X_1t + δ₃X_1t-1 + δ₄X_1t-2 + δ₅X_2t + δ₆X_2t-1 + δ₇X_3t + δ₈t + δ₉t² + δ₀ + ε_t

δ₁ = α₂ δ₂ = ρ₁ δ₃ = -ρ₁β₁ δ₄ = -ρ₁β₂ δ₅ = ρ₂ δ₆ = -ρ₂γ₃

δ₇ = ρ₃ δ₈ = -ρ₂γ₂; α₁ δ₉ = -ρ₂γ₂ δ₀ = α₀; -ρ₁β₀; -ρ₁γ₀

W wyniku szacowania okazuje się, że niektóre δ są nieistotne, dlatego eliminuje się te czynniki tak długo aż otrzyma się tylko czynniki istotne. Redukcji dokonuje się za pomocą metody selekcji aposteriorii (po oszacowaniu modelu). Metoda ta polega na eliminacji czynników nieistotnych po jednym zaczynając od tego, który jest najbardziej nieistotny, czyli odpowiada jemu najmniejsza wartość statystyki t-Studenta lub największa wartość empirycznego poziomu istotności. Postępujemy w ten sposób tak długo aż otrzymamy tylko czynniki istotne.

Wersja modelu zgodnego z czynnikami istotnymi jest to wersja zredukowana modelu zgodnego.

Taki model stanowi podstawę prognozowania w postaci ogólnej.

Załóżmy, że zredukowana postać modelu zgodnego jest następująca:

Żeby wyznaczyć prognozę dla y_Tp trzeba najpierw wyznaczyć prognozę dla zmiennych objaśniających występujących w tym modelu (dla x_1T i x_2T).

Modele struktury:

Wyznaczamy prognozy na h okresów naprzód

T = n + 1

T = n + 2

........

T = n + h

PROGNOZOWANIE NA PODSTAWIE MODELI WIELORÓWNANIOWYCH

Postać strukturalna modelu wielorównaniowego opisuje schemat powiązań przyczynowo - skutkowych między badanymi zmiennymi.

A Y + B X = η

(GxG) (Gx1) (Gxk) (kx1) (Gx1)

A - macierz współczynników stojących przy zmiennych endogenicznych nieopóźnionych

Y - wektor zmiennych endogenicznych nieopóźnionych (zmiennych objaśnianych przez układ równań)

B - macierz współczynników stojących przy zmiennych objaśniających

X - wektor ogólnie zmiennych objaśniających modelu

Typy modeli wielorównaniowych:

1) modele proste

W modelach tych nie występują żadne zależności między zmiennymi

y₁ y₂ y₃

2) modele rekurencyjne

W modelach tych występuje łańcuchowy system powiązań

y₁ y₂ y₃

3) modele o równaniach współzależnych

W modelach tych występują sprzężenia zwrotne:

- bezpośrednie

y₁ y₂ y₃

- pośrednie

y₁ y₂ y₃

Jeżeli macierz A jest macierzą jednostkową to jest to model prosty, jeżeli jest macierzą trójkątną to jest to model rekurencyjny, a jeżeli jest macierzą dowolną to model jest o równaniach współzależnych.

Szacowanie parametrów modeli:

1) prostych

Do szacowania parametrów stosuje się MNK. Powtarza się ją wielokrotnie dla każdego równania.

2) rekurencyjnych

Parametry możemy szacować za pomocą KNMK. Jednak przy estymacji jest ustalony pewien porządek, kolejność szacowania równań. Jest on określony przez system powiązań jednokierunkowych (rekurencyjnych)

3) o równaniach współzależnych

Najpierw trzeba zbadać problem identyfikalności równań modelu. Aby model był identyfikowalny to wszystkie równania muszą być identyfikowalne. Wtedy do szacowania parametrów modelu stosujemy PMNK lub 2MNK.

Podstawą prognozowania jest postać strukturalna modelu.

Prognozowanie modeli:

1) prostych

Jest to G-krotne powtórzenie prognozowania jednorównaniowego modelu przyczynowo - skutkowego.

2) rekurencyjnych

Przeprowadza się w pewnym porządku określonym przez ten system rekurencyjny (podobnie jak przy estymacji).

3) o równaniach współzależnych

Podstawą jest postać zredukowana modelu

Zmienne objaśniające endogeniczne nieopóźnione

AY + BX = η /A^-1

Y = A^-1BX + A^-1η

Y = ∏ X + η^*

∏ = A^-1 B

Każda Ze zmiennych objaśnianych endogenicznych jest opisana przez zmienne objaśniające występujące w wektorze X.

Wykorzystanie modelu wielorównaniowego do oceny dynamicznych własności systemu

Postać strukturalna - PRZYKŁAD

Spoż_t = b₁ Dnw_t + b₂Spoż_t-1 + b₃ + u_t

Dnw_t = Spoż_t + Inw_t

┌ Y_t ┐ ┌ A ┐┌ Y_t ┐ ┌ A₁ ┐┌ Y_t-1 ┐ ┌ C ┐┌ X_t ┐ ┌U_t┐

│Spoż_t │=│0 b₁││Spoż_t│+ │b₂ 0││Spoż_t-1 │+ │0 b₃││Inw│+ │u_t │

│Dnw_t │ │1 0││Dnw_t│ │0 0││Dnw_t-1 │ │1 0 ││ 1 │ │ 0 │

└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘

Postać zredukowana modeli wielorównaniowych powstaje wtedy gdy rozwiążemy postać strukturalną modelu tak, aby zredukować jednoczesne związki między zmiennymi endogenicznymi.

y_t - Ay_t = A₁y_t-1 + Cx_t + u_t

(I - A) y_t = A₁y_t-1 +Cx_t + u_t /(I - A)^-1u_t

y_t = (I - A)^-1 A₁y_t-1 + (I - A)^-1 Cx_t + (I - A)^-1 u_t

y_t = P₂y_t-1 + P₁x_t + P₀u_t

P₂ - Charakteryzuje bezwładność systemu, a jej elementy mówią o tym jaka część jednostkowej zmiany zmiennej endogenicznej jest przez system przenoszona na zmienne endogeniczne w okresie następnym. Im mniejsze elementy P₂ tym słabiej system reaguje na to co działo się w przeszłości modelowanego systemu. W skrajnym przypadku elementy macierzy mogą zawierać same 0, co oznacza, że zmienne systemu w ogóle nie zależą od swojej przeszłości i reagują tylko na zmiany zmiennych egzogenicznych.

P₁ - Elementy nazywamy mnożnikami bezpośrednimi systemu i charakteryzują one siłę reakcji zmiennych endogenicznych na jednostkowe zmiany zmiennych egzogenicznych.

P₀ - Zawiera tzw. mnożniki względem zakłóceń a elementy charakteryzują siłę z jaką jednostkowe zakłócenia wybranego równania zmieniają, po przebiegnięciu przez cały system, wartość zmiennej objaśniającej. Informują o stopniu współzależności danej zmiennej objaśnianej z pozostałymi zmiennymi objaśnianymi.

Postać końcowa modelu wielorównaniowego jest uzyskiwana w wyniku eliminacji dynamicznych sprzężeń pomiędzy zmiennymi endogenicznymi, chodzi o wyeliminowanie wektora y_t-1.

y_t = P₂y_t-1 + P₁y_t + P₀u_t = P₂ (P₂y_t-2 + P₁x_t-1 + P₀u_t-1) + P₁x_t + P₀u_t = P₂ [P₂ (P₂y_t-3 + P₁x_t-2 + P₀u_t-2) + P₁x_t-1 + P₀u_t-1] + P₁x_t + P₀u_t = .................

Podstawianie opóźnionych wartości y_t-τ zakończymy dochodząc do obserwacji t = 0, po uporządkowaniu otrzymujemy postać końcową modelu:

y_t = P₂^ty₀ + (P₁x_t + P₂P₁x_t-1 + P₂²P₁x_t-2 + ... + P₂^t-1P₁x₁) + (P₀u_t + P₂P₀u_t-1 + P₂²P₀u_t-2 + ... + P₂^t-1P₀u_t)

(1) - Reprezentuje zmieniające się w czasie wpływy wartości startowych zmiennych objaśniających (y₀).

(3) - Reprezentuje zbiorcze zakłócenie postaci końcowej.

(2) - Zawierają mnożniki dynamiczne zmiennych objaśniających względem zmiennych objaśniających. Mnożniki dynamiczne charakteryzują siłę z jaką zmiany w wartościach zmiennych objaśniających (x), które zaszły τ okresów wcześniej (w wstecz) wpływają na bieżące wartości zmiennych objaśnianych wektora T.

PRZYKŁAD dotyczący modelu Spoż i Dnw

Na podstawie danych dotyczących lat 1971-1979 oszacowano dwurównaniowy model spożycia i dochodów narodowych (podany wcześniej) w Polsce. I otrzymano następujące wyniki

┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐ ┌ ┐

│Spoż_t│= │0 0,341399││Spoż_t│+ │0,522521 0││Spoż_t-1│+│0 0,082739││Inw│+│u_t│

│Dnw_t│ │1 0 ││Dnw_t│ │0 0││Dnw_t-1 │ │1 0 ││ 1 │ │ 0│

└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘

macierz

┌ ┐

I - A = │1 -0,341399│

│-1 1 │

└ ┘

┌ ┐

(I - A)^-1 = P₀ =│1,51837 0,51837│

│1,51837 1,51837│

└ ┘

┌ ┐

P₁ = (I - A)^-1C =│0,51837 0,125629│

│1,51837 0,125629│

└ ┘

┌ ┐

P₂ = (I - A)^-1A₁ =│0,79338 0│

│0,79338 0│

└ ┘

Postać zredukowana naszego modelu:

┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐ ┌ ┐┌ ┐

│Spoż_t│=│0,79338 0││Spoż_t-1│+│0,51837 0,125629││Inw_t│+│1,51837 0,51837││u_t│

│Dnw_t│ │0,79338 0││Dnw_t-1│ │1,51837 0,125629││ 1 │ │1,51837 1,51837││ 0│

└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘ └ ┘└ ┘

Interpretacja mnożników bezpośrednich

Macierz P₁ - Przyrost inwestycji (Inw_t) o jednostkę (o 1 mld zł) przyniesie wzrost spożycia (Spoż_t) o 0,51837 mld zł, a dochodu narodowego o 1,51837 mld zł.

Nie interpretuje się mnożnika względem wyrazu wolnego.

Macierz P₂ - Jeżeli z jakichś powodów spożycie wzrośnie w pewnym okresie o jednostkę (o 1 mld zł), to z tytułu inergii reprezentowanej przez zmienną Spoż_t-1, spożycie w okresie następnym będzie o 0,79338 mld zł wyższe od poziomu bazowego, tzn. od poziomu na jakim ukształtowałoby się spożycie gdyby ten przyrost jednostkowy spożycia nie wystąpił, a dochód też będzie wyższy od 0,79338 mld zł.

Ponieważ nie występuje w modelu opóźniony dochód to odpowiadający jej mnożnik jest równy 0.

Macierz P₀ - Jeżeli zakłócenie równania spożycia wzrosłoby o jednostkę (o 1 mld zł), to w wyniku działania sprzężeń zwrotnych spożycie wzrosłoby o 1,51837 mld zł, czyli ponad połowę więcej niż wyniosło to nasze początkowe zakłócenie, oznacza to, że nasz model wzmacnia zakłócenia funkcji konsumpcji.

m_τ = m₀ - m₅

Macierz M_τ dla τ = 0 ma taką samą interpretację jak macierz P₁ mnożników bezpośrednich.

┌ ┐

M₀ = │0,51837 0,125629│

│1,51837 0,125629│

└ ┘

Mnożniki dynamiczne

┌ ┐

M₁ = P₂P₁ = │0,411264 0,099671│

│0,411264 0,099671│

└ ┘

┌ ┐

M₂ = P₂²P₁ = │0,326289 0,079077│

│0,326289 0,079077│

└ ┘

┌ ┐

M₃ = P₂³P₁ = │0,258871 0,062738│

│0,258871 0,062738│

└ ┘

┌ ┐

M₄ = P₂⁴P₁ = │0,205383 0,049775│

│0,205383 0,049775│

└ ┘

┌ ┐

M₅ = P₂⁵P₁ = │0,162947 0,039491│

│0,162947 0,039491│

└ ┘

M₁ - Oznacza jaki jest efekt wzrostu inwestycji po 1 roku tego wzrostu.

Interpretacja M₄

W czwartym roku po zwiększeniu inwestycji o 1 mld zł spożycie będzie wyższe o 0,205383 mld zł od poziomu bazowego, tzn. poziomu na jakim ukształtowałoby się spożycie, gdyby ten przyrost inwestycji nie wystąpił. W czwartym roku po zwiększeniu inwestycji o jednostkę wartość dochodu narodowego wzrośnie o 0,205383 mld zł do poziomu bazowego, tzn. poziomu na jakim ukształtowałby się dochód narodowy, gdyby ten przyrost inwestycji nie wystąpił.

SYMULACJA NA PODSTAWIE MODELU EKONOMETRYCZNEGO

Symulacja jest to badanie interesującego nas fragmentu rzeczywistości z pomocą eksperymentowania na modelu. Eksperymentowanie to polega na obliczaniu wartości zmiennych objaśnianych przy różnych dopuszczalnych wartościach zmiennych objaśniających lub różnych wartościach parametrów. Takie eksperymentowanie na modelu pozwala zorientować się jaka jest sprawność modelowanego modelu a to ułatwia wnioskowanie o zachowaniu się pewnego systemu ekonomicznego opisywanego przez model.

Symulacja może mieć dwojaki charakter:

1) symulacja deterministyczna

to symulacja, w której pomija się składniki losowe modelu; operuje się wartościami oczekiwanymi zmiennych objaśnianych;

2) symulacja stochastyczna

to symulacja, w której uwzględnia się składniki losowe i ich rozkłady.

Typowe zagadnienia symulacyjne:

• Symulacja ex post

Polega ona na obliczeniu prawdopodobnego ruchu zmiennych endogenicznych w czasie przy założeniu odmiennego od rzeczywistego kształtowania się niektórych zmiennych objaśniających.

• Porównywanie wariantów działania (lub symulacja ex ante)

Chodzi o odpowiedź na pytanie: jakie przewidywane skutki mogą wywołać różne warianty działania (różne wartości zmiennych objaśniających).

• Wariantowanie modelu (lub analiza wrażliwości)

Ocenia się tutaj wpływ zmiany wartości parametrów na końcowy rezultat (wartości zmiennych endogenicznych).

• Optymalne sterowanie

Chodzi o odpowiedź na pytanie: jakie wartości zmiennych egzogenicznych należy wybrać, aby opisywane przez model zmienne endogeniczne przebiegały według pożądanej trajektorii.

Symulacja na podstawie modeli jednorównaniowych

Załóżmy, że pewne przedsiębiorstwo wytwarza dobro A jako jedyny producent w kraju. Wysokie cło chroni tego producenta przed konkurencją towarów importowanych. Na podstawie danych z lat 1977-1994 oszacowano funkcję popytu na dobro A.

ŷ_t = 10 x_1t^0,8 x_2t^-1,8

ln ŷ_t = 22026,5 + 0,8 ln x_1t - 1,8 ln x_2t

R² = 0,92

Jaka wielka powinna być produkcja dobra A w 1996 roku, aby nie powstały jego zapasy. Z badań dotychczasowych wiadomo, że wartość dochodów i cen w 1996 roku będą się zmieniać w następujących przedziałach:

┌ ┐

X_1t = │2500 2700│

└ ┘

┌ ┐

X_2t = │5 6│

└ ┘

x_1t - przeciętne realne roczne dochody na jednego mieszkańca w zł/osobę

x_2t - cena dobra A w zł/szt.

ŷ_t - popyt na dobro A

I x_1t = 2500 x_2t = 5 → y_t = 288,5

II x_1t = 2700 x_2t = 5 → y_t = 306,9

III x_1t = 2500 x_2t = 6 → y_t = 207,8

IV x_1t = 2700 x_2t = 6 → y_t = 221,0

Symulacja na podstawie modeli wielorównaniowych

Postać tego modelu nie da się łatwo zapisać w postaci macierzowej

y_t = ¦(y_t; y_t-1; x_t) + u_t

to symulacja na podstawie modeli wielorównaniowych sprowadza siew do wyznaczenia rozwiązań modelu, tj. trajektorii po których biegną zmienne objaśniane (endogeniczne) warunkowo względem wybranych zmiennych egzogenicznych.

Algorytm Gaussa - Seidela (lub metoda numeryczna, metoda wyznaczania kolejnych rozwiązań modelu)

Metodę tę stosujemy w kolejnych okresach czasu w sposób, który przypomina przepływ bodźców przez równania modelu, stąd nazwa symulacja modelu, czyli naśladowanie działania modelowego systemu.

Krok 1 Wybieramy wartości zmiennych objaśniających pierwszego równania modelu i wyznaczamy pierwsze przybliżenie wartości zmiennej objaśnianej.

ŷ_t = ƒ(y_t; y_t-1; x_t)

Krok 2 Polega na powtórzeniu postępowania z kroku 1. w stosunku do kolejnych równań modelu z tą różnicą jednak, że jeżeli wśród zmiennych objaśniających znajdzie się zmienna, dla której wyznaczyliśmy przybliżenie już wcześniej (na podstawie poprzednich równań) to wykorzystujemy je jako wartości zmiennych objaśniających.

Krok 3 Po dojściu do ostatniego równania sprawdzamy, czy otrzymane dla zmiennych endogenicznych przybliżenia różnią się dostatecznie mało

Jeżeli ten warunek jest spełniony to przyjmuje się, że to przybliżenie (rozwiązanie) wynosi .

Jeżeli ten warunek nie jest spełniony to wraca się do punktu 1 i wykonuje się całą procedurę od początku, a wartości startowe przyjmują wartości otrzymane w ostatnim przybliżeniu.

Prognozy spożycia otrzymane przez symulacje

Rok	Symulacja	Rzeczywiste spożycie	Błąd ex post	Względny błąd ex post
1986 1987 1988 1989	5,57 5,66 5,77 5,90	5,8 6,0 6,2 6,1	0,229 0,342 0,425 0,200	3,95% 5,70% 6,86% 3,28%

Prognozy dochodu narodowego otrzymane przez symulacje

Rok	Symulacja	Rzeczywiste spożycie	Błąd ex post	Względny błąd ex post
1986 1987 1988 1989	7,17 7,15 7,47 7,69	7,4 7,5 7,9 7,9	0,229 0,342 0,425 0,200	3,10% 4,56% 5,59% 2,53%

W ten sposób można wyznaczyć prognozę przez symulacje.

Poprzez symulacje możemy otrzymać rozwiązanie postaci zredukowanej i końcowej modelu. Rozwiązanie postaci zredukowanej modelu otrzymujemy w symulacji statystycznej, w której za opóźnione wartości zmiennych endogenicznych (y_t-1) bierzemy wartości, które zrealizowały się w próbie. W związku z tym można ją zrealizować dla obserwacji objętych próbą lub wykraczających poza nią o jeden okres. Rozwiązanie postaci końcowej modelu otrzymuje się w symulacji dynamicznej, tzn.. takiej, w której za opóźnione wartości zmiennych endogenicznych przyjmuje się wartości wyliczone w poprzednim okresie (poprzedniej iteracji)

ŷ_t = ƒ(ŷ_t; ŷ_t-1; x_t)

Symulację dynamiczną stosuje się dla obserwacji wykraczających poza próbę wiele okresów naprzód, czyli można w ten sposób realizować prognozowanie na wiele okresów naprzód.

Wyznaczanie mnożników przez symulacje

Mnożnik (parametr postaci końcowej modelu) jest w istocie pochodną systemu względem zmiennej egzogenicznej (objaśniającej)

y_it+τ(x_k + ∆x_k) - rozwiązanie systemu opartego na zmiennej x_k, która τ okresów wcześniej została zmieniona o pewną wielkość (inaczej rozwiązanie zaburzone)

y_it+τ(x_k) - rozwiązanie systemu opartego na zmiennej x_k, która τ okresów wcześniej nie została zmieniona o pewną wielkość (inaczej rozwiązanie nie zaburzone)

Różnica między rozwiązaniem zaburzonym a rozwiązaniem nie zaburzonym po podzieleniu przez ∆x_k stanowi aproksymację (przybliżenie) mnożnika bezpośredniego dla okresów, w których nastąpiła zmiana wartości zmiennej x_k oraz mnożników dynamicznych dla pozostałych okresów.

W odniesieniu do naszego modelu wprowadzono w 1984 roju wzrost inwestycji o 10%.

Rok	Rozwiązanie zaburzone Spoż	Rozwiązanie nie zaburzone Spoż	MSpoż
1984 1985 1986 1987 1988 1989	5,39 5,48 5,59 5,68 5,79 5,92	5,36 5,45 5,57 5,66 5,77 5,90	0,18 0,16 0,14 0,13 0,12 0,11

Interpretacja: Wzrost inwestycji w 1984 roku o jednostkę (1 mld zł) daje wzrost spożycia o 0,18 mld zł. Po roku od wprowadzenia wzrostu inwestycji występuje wzrost spożycia o 0,16 mld zł w stosunku do poziomu bazowego, czyli poziomu jaki osiągnęlibyśmy gdyby przyrost inwestycji nie wystąpił.

---